Liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên (hay còn gọi là liệt mặt) là tình trạng bỗng dưng một bên mặt bị cứng đờ, miệng méo, mắt nhắm không kín. Nếu không được phát hiện và điều trị trong “giờ vàng”, người bệnh có nguy cơ đối mặt với di chứng méo mặt vĩnh viễn. Cùng tìm hiểu chi tiết về căn bệnh này và cách nhận diện sớm nhất.
1. Liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên là gì?
Liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên là tình trạng mất vận động hoàn toàn hoặc một phần các cơ của nửa mặt, do tổn thương dây thần kinh mặt. Khác với liệt mặt trung ương (thường do tai biến mạch máu não), liệt dây 7 ngoại biên tập trung tổn thương ngay tại dây thần kinh điều khiển cơ mặt.
Trong Y học cổ truyền, bệnh lý này được gọi là chứng “Khẩu nhãn oa tà” (Miệng mắt méo lệch). Đông y cho rằng khi cơ thể suy yếu (chính khí hư), các tác nhân bên ngoài như Phong hàn (gió lạnh), Phong nhiệt hoặc ứ huyết xâm nhập vào các kinh mạch vùng mặt, làm khí huyết ngưng trệ, khiến cơ mặt không được nuôi dưỡng dẫn đến liệt.
Liệt dây 7 ngoại biên có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, không phân biệt giới tính, đặc biệt thường gặp khi thời tiết chuyển lạnh đột ngột.
2. 5 Dấu hiệu liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên
Việc nhận biết sớm các triệu chứng dưới đây quyết định đến 90% khả năng phục hồi hoàn toàn của người bệnh.
Mặt mất cân đối, một bên bị xệ xuống
Đây là dấu hiệu dễ nhận thấy nhất. Một bên mặt của bạn có cảm giác nặng, các nếp nhăn vùng trán và rãnh mũi má biến mất. Khi nhìn vào gương, khuôn mặt trông như bị kéo xệ về một phía.
Mắt nhắm không kín
Khi bạn cố gắng nhắm mắt, bên bị liệt sẽ không thể khép kín hoàn toàn, để lộ lòng trắng (nhãn cầu nhãn ngược lên trên). Điều này thường kèm theo tình trạng đỏ mắt, khô mắt hoặc chảy nước mắt sống liên tục do mắt không được bảo vệ.
Miệng méo, khó khăn trong ăn uống
Miệng bị kéo lệch sang bên khỏe mạnh. Người bệnh gặp khó khăn khi thực hiện các động tác đơn giản như:
- Không thể huýt sáo hoặc thổi lửa.
- Khi súc miệng, nước bị chảy ra ngoài từ khóe miệng bên liệt.
- Thức ăn dễ bị đọng lại ở một bên má, không tự chủ được việc nhai nuốt.
Mất vị giác và thay đổi thính lực
Một số người bệnh có cảm giác tê bì đầu lưỡi hoặc mất vị giác ở 2/3 trước lưỡi. Ngoài ra, bạn có thể cảm thấy đau nhức vùng sau tai hoặc nhạy cảm quá mức với âm thanh lớn (tiếng động bình thường cũng thấy chói tai).
Cảm giác tiền triệu
Trước khi mặt bị méo rõ rệt, nhiều bệnh nhân chia sẻ họ cảm thấy tê nhẹ vùng da mặt, đau mỏi vùng sau tai hoặc vùng cổ vai gáy sau khi đi ngoài trời lạnh hoặc nằm điều hòa nhiệt độ thấp.
3. Nguyên nhân gây liệt mặt.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, bao gồm:
- Do nhiễm lạnh đột ngột (Chiếm phần lớn): Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Gió lạnh làm mạch máu co thắt, gây phù nề và chèn ép dây thần kinh số 7 trong ống xương đá.
- Do virus: Virus Herpes (gây bệnh Zona thần kinh ở tai), virus cúm làm viêm dây thần kinh.
- Chấn thương hoặc phẫu thuật: Các va đập mạnh vùng hàm mặt hoặc tai có thể làm tổn thương dây thần kinh.
4. Liệt dây thần kinh số 7 có nguy hiểm không?
Phần lớn trường hợp lành tính và có thể hồi phục nếu điều trị sớm trong “72 giờ vàng”.
Tuy nhiên, nếu không can thiệp kịp thời:
- Cơ mặt có thể teo
- Xuất hiện co giật nửa mặt
- Phục hồi không hoàn toàn (méo miệng vĩnh viễn)
Thời điểm vàng điều trị: 3–7 ngày đầu tiên.
5. Cách xử lý đúng cách khi phát hiện dấu hiệu liệt mặt
Khi phát hiện bản thân hoặc người thân có dấu hiệu méo miệng, mắt nhắm không kín, bạn cần:
- Tuyệt đối KHÔNG: Tự ý cạo gió, dán cao, đắp lá thuốc không rõ nguồn gốc lên mặt hoặc tự ý châm kim tại nhà. Điều này có thể gây nhiễm trùng hoặc làm cơ mặt bị xơ cứng, khó điều trị sau này.
- Giữ ấm: Dùng khăn ấm chườm nhẹ và giữ ấm vùng cổ mặt.
- Bảo vệ mắt: Đeo kính râm khi đi ngoài trời, dùng nước muối sinh lý nhỏ mắt và dùng băng che mắt khi ngủ để tránh bụi bẩn và khô giác mạc.
- Đến ngay cơ sở y tế: Tìm đến các phòng khám Đông y hoặc chuyên khoa Thần kinh để được can thiệp kịp thời.
6. Điều trị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên bằng Đông y
6.1. Áp dụng phương pháp điều trị bằng Đông Y
Hiện nay, tại Simon Center có rất nhiều phương pháp điều trị bằng Đông Y trong việc phục hồi cơ năng
- Châm cứu/ Điện châm: Sử dụng kim châm vào các huyệt đạo như Địa thương, Giáp xa, Nghinh hương, Thái dương, Tình minh… giúp kích thích dẫn truyền thần kinh và tăng cường lưu thông khí huyết vùng mặt.
- Xoa bóp bấm huyệt: Các kỹ thuật miết, phân, hợp, véo trên mặt giúp giãn cơ, chống teo cơ và đưa khuôn mặt trở về trạng thái cân đối.
- Thủy châm: Đưa các vitamin nhóm B bổ thần kinh trực tiếp vào huyệt đạo để đẩy nhanh quá trình tái tạo.
- Bài thuốc Đông y: Tùy vào nguyên nhân (do lạnh hay do viêm) mà bác sĩ sẽ kê đơn thuốc “Khu phong, tán hàn” hoặc “Thanh nhiệt, giải độc” giúp cơ thể phục hồi từ bên trong.
6.2. Chiropractic – Hỗ trợ điều chỉnh cấu trúc cổ
Việc nắn chỉnh nhẹ nhàng đốt sống cổ cao giúp:
✔ Tăng lưu thông máu lên vùng đầu – mặt
✔ Giảm chèn ép thần kinh
✔ Hỗ trợ quá trình hồi phục tự nhiên
Kỹ thuật được thực hiện nhẹ, an toàn và không gây đau.
Liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên không chỉ gây mất thẩm mỹ mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày. Phát hiện sớm các dấu hiệu và can thiệp điều trị kịp thời đóng vai trò quyết định trong việc phục hồi chức năng và ngăn ngừa di chứng lâu dài.