Không ít người từng giật mình khi một buổi sáng thức dậy và nhận ra khuôn mặt của mình có điều gì đó không bình thường: miệng hơi méo khi cười, mắt nhắm không kín, khó kiểm soát nét mặt. Những biểu hiện tưởng chừng đơn giản này có thể là dấu hiệu của liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên – một tình trạng khá phổ biến liên quan đến hệ thần kinh chi phối cơ mặt.
Bệnh thường xuất hiện đột ngột và có thể khiến người bệnh lo lắng vì khuôn mặt bị lệch rõ rệt. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, phần lớn trường hợp có thể phục hồi tốt và hạn chế nguy cơ để lại di chứng. Vì vậy, việc hiểu rõ về nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị là bước quan trọng giúp người bệnh chủ động chăm sóc sức khỏe của mình.
1. Liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên là gì?
Liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên (liệt dây thần kinh mặt) là tình trạng suy giảm hoặc mất chức năng của dây thần kinh số VII, khiến các cơ ở một bên khuôn mặt bị yếu hoặc liệt đột ngột. Do dây thần kinh này chi phối phần lớn các cơ biểu cảm trên mặt, khi bị tổn thương người bệnh thường xuất hiện tình trạng méo miệng hoặc lệch mặt.
Các biểu hiện thường gặp bao gồm:
- Miệng xệ sang một bên khi cười hoặc nói
- Nhắm mắt không kín, dễ chảy nước mắt
- Mất hoặc giảm nếp nhăn ở trán bên bị liệt
- Khó phồng má, huýt sáo hoặc giữ hơi trong miệng
- Nói hơi đớt, dễ chảy nước dãi
- Có thể kèm cảm giác nặng mặt hoặc tê nhẹ vùng má
Phần lớn các trường hợp thuộc liệt Bell (Bell’s palsy) – một dạng liệt dây thần kinh mặt ngoại biên xảy ra đột ngột và tiến triển nhanh trong vài giờ đến 1–2 ngày. Đây là dạng liệt mặt phổ biến nhất và thường liên quan đến tình trạng viêm hoặc phù nề dây thần kinh mặt, khiến việc dẫn truyền tín hiệu đến các cơ trên mặt bị gián đoạn.
2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp
2.1 Nhiễm lạnh và co thắt mạch máu nuôi dây thần kinh
Dây thần kinh số VII chạy qua ống xương thái dương (ống Fallop) – một cấu trúc xương tương đối hẹp. Khi dây thần kinh bị viêm hoặc phù nề, không gian hạn chế trong ống xương có thể khiến dây thần kinh dễ bị chèn ép, từ đó làm gián đoạn dẫn truyền tín hiệu đến các cơ mặt.
Trong nhiều trường hợp, các yếu tố như ngủ dưới quạt hoặc luồng gió lạnh mạnh trong thời gian dài, ở trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp, tiếp xúc đột ngột với mưa gió hoặc thời tiết lạnh,.. có thể khiến mạch máu nuôi dây thần kinh co lại, làm giảm lưu thông máu tạm thời. Điều này có thể góp phần làm tăng nguy cơ phù nề và chèn ép dây thần kinh trong ống xương, dẫn đến các triệu chứng liệt mặt ngoại biên. Đây cũng là lý do không ít trường hợp nhận thấy các dấu hiệu liệt mặt xuất hiện đột ngột sau khi ngủ dậy.
2.2 Sức đề kháng suy yếu
Một yếu tố quan trọng khác liên quan đến liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên là sự suy giảm miễn dịch của cơ thể. Khi sức đề kháng yếu, các virus tiềm ẩn trong cơ thể – đặc biệt là virus Herpes simplex type 1 (HSV-1) – có thể được hoạt hóa trở lại.
Sự tái hoạt động của virus có thể gây viêm và phù nề dây thần kinh mặt, làm tăng áp lực trong ống xương và ảnh hưởng đến khả năng dẫn truyền thần kinh. Ngoài ra, khi thể trạng suy yếu, quá trình phục hồi của dây thần kinh cũng có thể diễn ra chậm hơn.
Bên cạnh đó, một số yếu tố cơ học như căng cơ vùng cổ gáy hoặc mất cân bằng vùng cổ trên cũng có thể ảnh hưởng đến lưu thông máu và sự thư giãn của các cơ quanh vùng đầu – cổ. Việc duy trì tư thế cổ – vai – gáy cân bằng có thể góp phần hỗ trợ tuần hoàn và quá trình phục hồi của các cấu trúc thần kinh vùng đầu mặt.
3. Điều trị theo Tây y: Kiểm soát viêm và hỗ trợ phục hồi thần kinh
Trong giai đoạn cấp của liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên, mục tiêu điều trị của Tây y là giảm viêm, giảm phù nề quanh dây thần kinh và hỗ trợ quá trình hồi phục chức năng cơ mặt. Phác đồ điều trị thường bao gồm thuốc chống viêm và các thuốc hỗ trợ thần kinh.
Corticoid
Corticoid là thuốc được sử dụng phổ biến trong giai đoạn sớm của bệnh, đặc biệt trong những ngày đầu khởi phát.
Mục tiêu của thuốc là:
- Giảm phản ứng viêm quanh dây thần kinh số VII
- Giảm phù nề trong ống xương thái dương
- Hạn chế tình trạng chèn ép dây thần kinh
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc sử dụng corticoid trong vòng 72 giờ đầu sau khi xuất hiện triệu chứng có thể giúp cải thiện khả năng hồi phục của dây thần kinh mặt. Tuy nhiên, việc dùng corticoid cần được theo dõi và chỉ định bởi bác sĩ, vì thuốc có thể gây một số tác dụng phụ như tăng đường huyết, mất ngủ, kích ứng hoặc ảnh hưởng dạ dày,..
Vitamin nhóm B
Bên cạnh thuốc chống viêm, các vitamin nhóm B – đặc biệt là vitamin B1, B6 và B12 – thường được bổ sung nhằm hỗ trợ chức năng của hệ thần kinh.
Những vitamin này có thể giúp:
- Hỗ trợ nuôi dưỡng tế bào thần kinh
- Tham gia vào quá trình tái tạo và phục hồi bao myelin
- Hỗ trợ quá trình phục hồi chức năng dẫn truyền thần kinh
Trong một số trường hợp, bác sĩ cũng có thể cân nhắc thuốc kháng virus nếu nghi ngờ liên quan đến sự tái hoạt động của virus Herpes. Nhìn chung, điều trị Tây y tập trung vào kiểm soát viêm cấp tính và hỗ trợ phục hồi dây thần kinh. Tuy nhiên, quá trình hồi phục của liệt dây thần kinh số 7 thường cần thời gian và có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như tuần hoàn vùng đầu – cổ, tình trạng cơ mặt và thể trạng chung của người bệnh.
4. Phối hợp phục hồi: Đông y kết hợp Chiropractic
4.1 Đông y: Xoa bóp hỗ trợ phục hồi cơ mặt
Trong phục hồi liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên, các liệu pháp Đông y nhưxoa bóp – bấm huyệt thường được sử dụng nhằm hỗ trợ cải thiện chức năng cơ mặt và thúc đẩy quá trình phục hồi. Giúp vùng mặt giúp kích hoạt các nhóm cơ bị yếu, tăng độ linh hoạt của cơ mặt và hỗ trợ phục hồi sự cân xứng giữa hai bên khuôn mặt. Nhiều trường hợp cho thấy khi được can thiệp sớm và kết hợp phục hồi chức năng phù hợp, các triệu chứng có thể cải thiện dần trong những tuần đầu điều trị.
4.2 Chiropractic: Điều chỉnh vùng cổ trên – Hỗ trợ tuần hoàn vùng đầu mặt
Vùng cột sống cổ trên, đặc biệt là hai đốt sống C1 và C2, có vai trò quan trọng trong sự ổn định của vùng đầu – cổ và liên quan đến hệ thống thần kinh cũng như tuần hoàn lên não và vùng mặt.
Khi khu vực này bị căng cơ hoặc mất cân bằng tư thế, lưu thông máu và sự thư giãn của các cấu trúc quanh vùng cổ có thể bị ảnh hưởng, từ đó làm người bệnh cảm thấy căng cứng vùng cổ – gáy trong quá trình phục hồi. Các kỹ thuật nắn chỉnh Chiropractic nhẹ nhàng và chính xác nhằm đưa cột sống cổ về trạng thái cân bằng hơn, giúp:
- Hỗ trợ cải thiện sự linh hoạt của vùng cổ
- Tạo điều kiện thuận lợi cho tuần hoàn máu lên vùng đầu – mặt
- Giảm căng cơ cổ – gáy thường đi kèm
Sự kết hợp giữa hỗ trợ phục hồi cơ mặt và các kỹ thuật điều chỉnh cột sống cổ có thể giúp tiếp cận phục hồi theo hướng toàn diện hơn, vừa tác động trực tiếp lên cơ mặt, vừa hỗ trợ môi trường tuần hoàn và thần kinh vùng đầu – cổ.
Simon Chiropractic Center áp dụng phương pháp nắn chỉnh cấu trúc và liệu pháp phục hồi nhằm hỗ trợ giảm liệt mặt, cải thiện sự cân xứng khuôn mặt và thúc đẩy quá trình hồi phục tự nhiên của cơ thể. Để được tư vấn và đặt lịch khám, Quý khách vui lòng liên hệ hotline: 0389.609.938 hoặc đăng ký lịch hẹn trực tiếp qua hệ thống của trung tâm.